Tabela gwintów metrycznych (ISO 261)

Wymiary gwintów M1 do M64

Tabela ma 111 wierszy: 39 średnic w szeregu zwykłym oraz skoki drobnozwojne, które norma dopuszcza dla danej średnicy. Kropka przy oznaczeniu oznacza pierwszy szereg ISO 261, czyli wymiar powszechnie produkowany. Wszystkie wartości podano w milimetrach.

Co oznaczają symbole w tabeli

Symbole pochodzą z normy i trzymają się jednej zasady: wielkie litery dotyczą nakrętki, małe śruby. D = d to średnica zewnętrzna, od której gwint bierze nazwę. D2 = d2 to średnica podziałowa, na której szerokość zwoju równa się szerokości bruzdy. To na niej gwint faktycznie współpracuje i to ją sprawdzają sprawdziany, więc kiedy mowa o dokładności gwintu, prawie zawsze chodzi właśnie o nią. D1 to średnica wewnętrzna nakrętki, czyli otwór po wiertle, a d3 to średnica rdzenia śruby mierzona w zaokrąglonym dnie zarysu. To, że d3 wychodzi mniejsze niż D1, nie jest błędem: w dnie gwintu musi zostać luz, inaczej zarysy oparłyby się o siebie wcześniej niż bokami.

Głębokość h3 to promieniowa różnica między wierzchołkiem a dnem zarysu śruby, czyli (d - d3) / 2. Nie jest to głębokość dojazdu noża przy toczeniu gwintu, bo ta jest nieco większa: nóż musi wybrać także zaokrąglenie dna.

Wiertło pod gwint

Ostatnia kolumna jest jedyną, której zwykle w takich tabelach nie ma, a to zwykle po nią sięga się najczęściej. Średnicę policzono na około 75 procent nośności gwintu. To typowy kompromis: głębszy zarys prawie nie dokłada wytrzymałości, natomiast moment potrzebny do gwintowania i ryzyko ułamania gwintownika rosną szybko.

Dla M8 wychodzi 6,78 mm, więc bierze się wiertło 6,8 mm. Dla drobnozwojnego M8x1 wychodzi 7,03 mm i wierci się siódemką. Różnica to dwie dziesiąte, a decyduje o tym, czy gwintownik przejdzie, czy stanie w otworze. W materiałach ciągliwych, zwłaszcza w aluminium, lepiej wiercić bliżej górnej granicy; w żeliwie i brązie odwrotnie.

Wartości dotyczą gwintu nacinanego. Gwintownik bezwiórowy wymaga wyraźnie większego otworu, ponieważ materiał nie jest skrawany, tylko wyciskany.

Jak policzono tę tabelę

Z normy wzięto wyłącznie pary średnica i skok, bo są umowne i nie da się ich wyprowadzić. Reszta liczona jest z zarysu podstawowego: średnica podziałowa to d - 0,649519 P, średnica wewnętrzna nakrętki d - 1,082532 P, a średnica rdzenia śruby d - 1,226869 P. Te współczynniki nie są przepisane, wynikają z wysokości trójkąta zarysu ostrego, co sprawdza test przy każdym budowaniu strony.

Szereg skoków porównano z trzema niezależnymi źródłami i zgadza się dla wszystkich wymiarów od M1 do M64. Wyniki są dodatkowo przypięte do opublikowanych wartości średnic rdzenia i przekroju czynnego dla dziewięciu wymiarów; gdyby któraś liczba się przesunęła, budowanie strony kończy się błędem. Metodę opisuje strona o weryfikacji.